اُستوما

کلمه استوما در اصل به معنای دهان یا ورودی است. بیمارانی که تحت عمل جراحی استومی قرار می‏گیرند، روی شکم خود دهانه‏ای به نام استوما دارند. استوما در حقیقت قسمتی از روده است که از شکم خارج شده و توسط بخیه به جدار شکم ثابت می‏شود و مواد دفعی بدن از طریق آن خارج می‏شود.

در این صورت افرادی که تحت عمل جراحی استومی قرار می‏گیرند، قادر نیستند مانند افراد عادی دفع ادرار ومدفوع داشته باشند و دفع، ادرار یا مدفوع، از طریق استوما صورت می گیرد.

استومی (Ostomy) چیست؟

هر چند در گفتگوها و حتی برخی نوشته‏ها  “استومی” و “استوما” را معادل هم بکار می‎برند اما در تعریف استومی می‏بایست یک تفاوت بسیار کوچک بین این دو کلمه را در نظر گرفت. معمولا به قسمتی از روده، که از جداره شکم بیرون گذاشته شده است “استوما” گفته می‎شود و به این عمل یعنی تعبیه سوراخی در جداره شکم و قرار دادن استوما از میان آن و بر روی شکم استومی اطلاق می‎گردد. یعنی بطور خلاصه “در عمل استومی برای بیمار استوما تعبیه می‎شود.”

انواع استومی چیست؟

بصورت کلی می‏توان استومی را به روش‎های گوناگونی دسته بندی کرد اما آن چیزی که بیشتر در اینجا مدنظر است استومی‏های دفعی است، یعنی انواع استومی که از آنها مواد دفعی مانند ادرار و مدفوع خارج می‎شوند.

با در نظر داشتن این موضوع این نوع استومی‏ها به سه گروه کلی کلستومی، ایلئوستومی، و یوروستومی تقسیم می‎شوند. لازم به ذکر است که هر کدام از این گروه‏ها با توجه به شرایط بیمار و بیماری و یا تکنیک جراحی به زیر گروه‎های متنوع دیگری ممکن است تقسیم شوند.

انواع استوما چیست؟

انواع استوما را نیز می‎توان بر اساس شکل آنها تقسیم بندی کرد. مانند: Loop Ostoma و Double-Barrel Ostoma

آیا سایز استوما تغییر می‏کند؟

به طور طبیعی در چند ماه اول پس از انجام جراحی محل استوما کمی متورم است و برای کنترل مواد دفعی استوما نیاز به استفاده از کیسه‌هایی با سوراخ‏های بزرگ‏تر از حد عادی می‏باشد.

به همین دلیل بهتر است در هفته‏ها و ماه‏های اول پس از جراحی هنگام تعویض کیسه، استوما مجدداً تعیین سایز شود. به خصوص در صورت استفاده از کیسه‏های قابل برش، اگر اندازه برش بزرگ‏تر از اندازه استوما باشد، ترشحات نشت خواهد کرد.

برآمدگی استوما از سطح پوست چه قدر است؟

برآمدگی استوما از سطح پوست باید حدود ۲ سانتی‏متر باشد. این برآمدگی اجازه می‏دهد مواد دفعی به طور مستقیم داخل کیسه تخلیه شود. این حالت از ایجاد مشکلات پوستی اطراف استوما جلوگیری می‌کند.

اگر استوما کاملاً هم سطح با پوست باشد، ترشحات به‏جای اینکه داخل کیسه تخلیـه شود، مستقیماً روی لبه چسب کیسه می‏ریـزد و از چسبیـدن مطلوب آن جلوگیـری می‏کند. استومای فرورفته نیز باعث نفوذ ترشحات به زیر چسب کیسه و جدا شدن آن خواهد شد.

عملکرد دستگاه ادراری

دستگاه ادراری به عنوان یک واحد تصفیه کننده خون در بدن بکار می رود که مواد زائد و آب اضافی را بصورت ادرار از بدن خارج می سازد.

دستگاه ادراری از یک جفت کلیه، یک جفت حالب (که ادرار را از کلیه ها به مثانه می برد)، یک مثانه و یک پیشابراه (که ادرار را از مثانه به خارج بدن می برد) تشکیل شده است و حفظ تعادل مایعات بدن را نیز بر عهده دارد.

دستگاه دفع ادرار شامل كلیه، میزنای، مثانه و مجرای دفع ادرار است.

اجزای تشکیل دهنده دستگاه ادرار

كلیه ھا اعضای اصلی دستگاه دفع ادرار ھستند. كلیه ھا در پشت معده و روده ھا به دیواره ی پشتی شكم چسبیده اند. به ھر كدام یک سرخرگ وارد و از آن یک سیاھرگ خارج می شود.

خون وارد شده به كلیه تصفیه شده و مواد غیر لازم و سمی آن گرفته می شود و خون تصفیه شده از طریق سیاھرگ خارج شده به قلب باز می گردد.

از ھر كلیه یک لوله به نام میزنای نیز خارج می شود این لوله مواد اضافی و سمی گرفته شده از خون كه ادرار نام دارد را درون كیسه ای به نام مثانه که در پایین شكم قرار دارد، می ریزد.

اندازه و وزن کلیه

ھر كلیه انسان حدود ۱۱ سانتی متر طول و ۶ سانتی متر ضخامت دارد. و وزن تقریبی آن حدود ۱۵۰ گرم است. بافت كلیه شامل دو بخش مركزی و محیطی است.

بخش مركزی ھرمی شكل است. قاعده ھر ھرم به طرف قشر كلیه و رأس آن به طرف مركز كلیه(لگنچه) است.

بخش قشری كلیه، بخش مركزی را در برگرفته است و در آن انشعابات سرخرگ ھا، سیاھرگ ھا و قسمت اصلی نفرون ھا دیده می شود.

نفرون چیست؟

واحد عمل یا تصفیه كلیه نفرون نام دارد. تمام اعمال كلیه توسط نفرون صورت می گیرد. ھر نفرون در واقع یک لوله سر بسته و ته باز طویلی است كه جدار آن از یک لایه سلول درست شده است.

سر نفرون شكل قیف و جسمک كلیوی نام دارد كه از یک پرده ی دو لایه خارجی به نام كپسول بومن و كلافه ی مویرگی به نام گلومرول ساخته شده است.

پلاسمای خون تحت تأثیر فشار خون، از صافی كپسول بومن عبور می كند و وارد مجرای آن می شود. این عمل را تراوش می گویند.

بسیاری از مواد مانند آب، گلوكز، اسیدھای آمینه وارد نفرون می شود اما جداره ی نفرون مواد لازم را دوباره باز جذب می كند این عمل از طریق انتشار و انتقال فعال صورت می گیرد اما مواد زاید و اضافی درون نفرون باقی می ماند كه به صورت ادرار وارد لگنچه كلیه می شود.

از ھر ۱۰۰ سی سی پلاسمایی كه وارد نفرون می شود ۹۹ سی سی آن دوباره بازجذب می شود و فقط ۱ سی سی آن به ادرار تبدیل می شود.

تشکیل ادرار

تشکیل ادرار نتیجه سه پدیده تراوش، بازجذب و ترشح مواد در نفرون هاست. حجم زیادی از مواد موجود در پلاسمای خون، با عبور از گلومرول به درون کپسول بومن تراوش می کند.

در دنباله لوله اداری بسیاری از این مواد بازجذب می شوند. بازجذب به صورت فعال و غیرفعال صورت می گیرد. بازجذب از هدر رفتن مواد مفید مانند گلوکز و سدیم جلوگیری می کند.

در طول لوله ادراری بعضی مواد مانند یون های هیدروژن و پتاسیم و بعضی داروها مانند پنی سیلین از خون گرفته و به داخل لوله وارد می شوند( ترشح) به این شکل ترکیب نهایی ادرار مشخص می شود.

کلیه ها از عوامل مهم تنظیم تعادل اسید – باز در بدن هستند. به این ترتیب که با کم و زیاد کردن دفع هیدروژن و دی کربنات، از اسیدی یا قلیایی شدن خون جلوگیری می کنند.

پس از تشکیل، ادرار توسط نای به مثانه می ریزد و دیواره مثانه کشیده می شود. اگر کشش دیواره مثانه به حد خاصی برسد گیرنده های آن تحریک می شوند و با ارسال پیام های عصبی به نخاع انعکاس تخلیه مثانه را فعال می کنند.

تعادل آب در بدن

تركیب خون دائما با خوردن مواد غذایی و دفع مواد تغییر می كند اما این تركیب نباید از حد معینی خارج شود. اگر تغییر زیاد باشد موجب مرگ سلول ھا می گردد.

كلیه ھا تنظیم محیط داخلی را بر عھده دارند. آب اضافی از طریق ادرار دفع می شود و مواد سمی خون مانند اسید اوریک، آمونیاک از طریق ادرار دفع می شوند. بنابراین كلیه ھا تنظیم كننده ی محیط داخلی بدن ھستند.

جهت اطلاع از قیمت کیسه ادرار مسافرتی کلیک کنید.

مجاری ادرار از چه بخش هایی تشکیل شده است

مجاری ادرار به دو بخش فوقانی و تحتانی تقسیم ‌می‌شود.

مجاری ادرار فوقانی تشکیل شده از کلیه‌ها و لوله‌هایی به نام حالب که ادرار را از کلیه‌ها به مثانه منتقل

می‌کنند. در هر طرف بدن یک کلیه وجود دارد و هر کلیه حالب خودش را دارد.

مجاری ادرار تحتانی شامل مثانه و لوله دیگری به نام مجرای ادرار است که ادرار را از مثانه به خارج از بدن

منتقل می‌کند. کار مجاری ادراری حذف مواد زائد از بدن ، تنظیم و برقرار کردن تعادل بین آب و املاح در بدن، و

جمع‌آوری و انتقال و دفع ادرار است.

کلیه هایک جفت اندام لوبیا شکل هستند که در نزدیکی کمر و درست زیر قفسه سینه قرار گرفته‌اند.

کلیه سمت راست به دلیل موقعیت کبد کمی بالاتر از کلیه سمت چپ قرار گرفته است.

در بزرگسالان، به طور متوسط هر کلیه ۱۰ سانتی متر طول، ۶ سانتی متر عرض و ۳ سانتی متر

ضخامت داشته و وزن آن حدود ۱۵۰ گرم است.

سمت بیرونی کلیه به سمت خارج انحنا دارد،

در حالی که سمت داخلی آن به سمت داخل انحنا پیدا کرده ، درست شبیه یک لوبیا.

چندین ساختار مهم از طریق سطح داخلی کلیه به آن وارد و از آن خارج می‌شوند ،

از جمله لوله حالب، عروق خونی، اعصاب و عروق لنفاوی.

سه لایه کلیه را پوشش داده‌اند، که عبارتند از لایه داخلی، لایه میانی که از جنس چربی است

و لایه بیرونی که جنس سختی داشته و از کلیه در برابر آسیب‌دیدگی محافظت می‌کند.

زیر این لایه‌ها بخش درونی کلیه قرار گرفته که شامل درون بخش کلیه و برون بخش کلیه می‌شود

و کار آن‌ها ساخت ادرار است. خون به کلیه‌ها وارد شده و از طریق ساختارهای کوچکی به نام نفرون تصفیه

شده و ادرار ساخته شده و پس از ان این ادرار از طریق لوله‌های حالب به مثانه منتقل می‌شود.

نقش اصلی کلیه‌ها این است که مواد زائد را از خون جدا کرده و بین آب و املاح در بدن تعادل ایجاد کرده و

هورمون تولید کنند.

جهت خرید ظرف ادرار مسافرتی کلیک کنید.

لوله‌هایی که کلیه‌ها را به مثانه متصل می‌کنند، حالب نام داشته و حدود ۳۰ سانتیمتر طول و ۶ میلی متر

عرض دارند.

این لوله‌ها از پشت و با زاویه‌ای به مثانه وارد می‌شوند که دریچه تشکیل می‌شود که از برگشت ادرار به

کلیه‌ها جلوگیری می‌کند. دیواره حالب از سه لایه تشکیل شده است،

از جمله یک لایه عضلانی که کمک می‌کند تا حالب منقبض شده و ادراری

که از کلیه‌ها خارج شده را به سمت مثانه حرکت دهد.

اختلالات حالب شامل موارد زیر است:

    دوپلیکاسیون حالب: یک بیماری مادرزادی است که در آن یک کلیه دو حالب دارد.

    انسداد محل اتصال حالب به لگنچه کلیه:

این اختلال زمانی ایجاد می‌شود که اتصال بین کلیه و حالب مسدود باشد و مانع خروج مثانه از کلیه شود .

 انسداد محل اتصال حالب به مثانه: این اختلال زمانی ایجاد می‌شود که اتصال بین حالب و

مثانه مسدود است.

اگر هر کدام از این اختلالات رخ دهد، عبور ادرار مسدود شده و می‌تواند باعث بروز پیلونفریت

(التهاب کلیه به علت عفونت)، از دست رفتن عملکرد کلیوی ( نارسایی کلیه)،

یا سنگ کلیه شود.

درمان ممکن است از طریق قرار دادن یک کاتتر (یک لوله مخصوص) یا یک استنت (وسیله‌ای برای باز نگه داشتن عروق یا مجاری)

و یا از طریق عمل جراحی انجام شود. در صورتی که عفونتی وجود داشته باشد، اغلب آنتی‌بیوتیک تجویز

می‌شود.

مجاری ادرار تحتانی

مثانه

مثانه یک اندام عضلانی توخالی است که درست پشت استخوان لگن قرار گرفته است.

در مردان، غده پروستات پشت مثانه قرار گرفته، در حالی که در زنان، واژن و رحم پشت مثانه هستند.

دیواره مثانه از سه لایه تشکیل شده است. درونی‌ترین لایه سطح داخلی مثانه را پوشش می‌دهد،

لایه میانی، عضله دترسور ( عضله‌ای که ادرار را از بدن خارج می‌کند) را تشکیل می‌هد و

خارجی‌ترین لایه دورتا دور مثانه را احاطه کرده است. عضله دترسور از دو نوع عضله

مختلف ساخته شده است که باعث می‌شود مثانه منقبض شده و  ادرار را  از خود خارج کند.

در قسمت پایین مثانه یک منطقه مثلثی شکل وجود دارد است که با نام مثلث مثانه ( ترگون)

شناخته می‌شود.

ادرار از لوله‌های حالب  به بالاترین قسمت ( ضلع) مثلث مثانه وارد شده و از طریق مجرای ادرار در پایین‌ترین

قسمت مثلث مثانه از مثانه خارج می‌شود.

گردن مثانه یک امتداد قیفی شکل  در پایین مثانه است که به مجرای ادرار متصل می‌شود.

گردن مثانه ۲-۳ سانتی متر طول دارد و یک نوار عضلانی در اطراف مجرای ادراری تشکیل می‌دهد،

که با عنوان اسفنکتر داخلی شناخته می‌شود. این اسفنکتر در حالت عادی بسته است

تا مانع خروج ادرار از مثانه شود. هنگامی که شخصی تصمیم می‌گیرد ادرار کند،

اسفنکتر شل شده و ادرار می‌تواند از مثانه خارج شده  و به مجرای ادراری منتقل شود.

یک لایه بیرونی از جنس عضله دور تا دور مثانه را احاطه کرده است. هنگامی که مثانه پر شود،

عضلات دیواره مثانه منقبض می‌شوند تا ادرار را به خارج برانند.

در حینی که ادرار در حال خروج از بدن است، حجم مثانه کم می‌شود.

دیواره مثانه از لایه‌های زیادی ساخته شده است، از جمله:

اوروتلیوم یا بافت پوششی انتقالی. این لایه‌ای از سلول‌هایی است که سطح داخلی کلیه‌ها،

لوله‌های حالب، مثانه و مجرای ادراری را پوشش می‌دهند.

سلول‌های این لایه با نام سلول‌های یوروتلیال یا سلول‌های انتقالی شناخته می‌شوند.

جهت اطلاع از قیمت کیسه کلوستومی کلیک کنید.

همچنین بیماران یوروستومی که از مشکل مجاری ادراری رنج میبرند می توانند از محصولات یوروستومی با بهترین کیفیت دیدن فرمایند.

روده بزرگ

روده بزرگ، بخشی از لوله گوارش محسوب می شود که حدود ۱.۵ متر طول دارد و قطر آن بیشتر از روده کوچک است. از سکوم که به ایلئوم روده باریک متصل است، شروع شده و به مقعد ختم می‌گردد. وظیفه روده بزرگ، هدایت مواد هضم نشده به خارج از بدن است. روده بزرگ شامل کولون (Colon)، راست‌روده  (Rectum) و مقعد است و طول آن به حدود یک متر می رسد.

آبی که برای هضم غذا‌ها مورد استفاده قرار گرفت بود در روده بزرگ باز جذب می‌شود و باعث می‌شود که مدفوع بدون آب و خشک ایجاد شود و شکل جامد به خود بگیرد. هنگامی که مدفوع به راست روده می‌رسد، بر اثر انقباضات واکنشی که در راست‌روده ایجاد می‌شود و ماهیچه‌های دریچه یا اسفنکتر مقعد را شل می‌نماید، احساس دفع مدفوع به شخص دست می‌دهد.

اسفنکتر‌های مقعد، ماهیچه‌های حلقوی شکلی است که کنترل باز شدن و بسته شدن مقعد را در اختیار دارند. معمولاً حدود یک تا سه روز طول می‌کشد که غذا از دهان تا مقعد برسد. بعضی از افراد روزی دو یا سه بار مدفوع می‌کنند، در حالیکه سایرین روزی یک بار و بعضی‌ها نیز هر دو یا سه روز یک بار مدفوع می‌کنند که تمام این موارد طبیعی هستند.

اجزای مختلف روده بزرگ و کار آن‌ها

روده بزرگ به طول ۱.۴ تا ۱.۸ متر، از انتهای روده باریک شروع شده و به مجرای مقعد ختم می‌شود. ابتدای روده بزرگ که در ارتباط با ایلئوم قرار دارد، سکوم یا روده کور نامیده می‌شود. قسمتی از روده بزرگ که بین سکوم و آنال کانال قرار دارد، کولون نامیده می‌شود که به سه قسمت کولون مساعد، کولون افقی و کولون نازل، تقسیم می‌گردد. کولون نازل در انتها به سیگموئید و رکتوم و نهایتا آنال کانال، ختم می‌شود.

معرفی اجزای روده بزرگ

سکوم و آپاندیس (Cecum and Appendix)

سکوم قسمت ابتدایی روده بزرگ است که زایده آپاندیس به قسمت بن بست آن متصل می‌شود. آپاندیس زایده انگشت مانندی است به طول ۱۰ – ۵ سانتیمتر و قطر متوسط ۰.۸ سانتیمتر که با افزایش سن، قطر آن کاهش می‌یابد. دیواره آپاندیس مرکب از ۴ لایه‌ای است که در سایر قسمت‌های لوله گوارش یافت می‌شود.

مخاط آپاندیس شبیه روده بزرگ، فاقد پرز و چین و حاوی غدد لوله‌ای مستقیم است. اپیتلیوم پوشاننده آن شامل سلول‌های جذب کننده و جامی است. آستر و زیر مخاط حاوی تعداد زیادی عقده‌های لنفاوی است که با افزایش سن از تعداد آن‌ها کاسته می‌شود. در افراد سالخورده با ناپدید شدن بافت لنفاوی در آپاندیس، مخاط و زیر مخاط فیبروزه می‌شوند.

طبقه عضلانی در آپاندیس شبیه روده کوچک، مرکب از عضلات حلقوی در داخل و عضلات طولی در خارج است که از خارج بوسیله بافت سروز پوشیده شده است. آپاندیس یک عضو لنفاوی است و مانند دیگر بافت‌های لنفاوی می‌تواند ملتهب شده و تولید آپاندیسیت کند.

کولون (Colon)

وظیفه اصلی کولون جذب آب و املاح است که در نتیجه آن مواد هضم نشده وارده از روده باریک به کولون، از حالت مایع به حالت جامد در آمده و مدفوع (feces) نامیده می‌شود. با توجه به عملکرد روده بزرگ که در اصل هدایت مواد هضم نشده به خارج از بدن است، روده بزرگ فاقد چین و پرز است.

کولون شامل قسمت‌های زیر است:

    کولون صعودی

این کولون دنباله روده کور است که در طرف راست شکم روی جدار خلفی آن تا زیر کبد بالا رفته و از آنجا با زاویه تقریبا قائمه به سمت چپ پیچ خورده، کولون عرضی را تشکیل می‌دهد.

    کولون عرضی

زیر معده قرار دارد و کاملا از پرده صفاق پوشیده شده و متحرک است و به واسطه بند مخصوص خود که دو قشر پرده صفاق باشد، به سطح خلفی شکم متصل می‌شود. علاوه بر این، این پرده، کولون عرضی را به انحنای بزرگ معده، مربوط می‌سازد.

    کولون نزولی

کولون عرضی در زیر طحال با یک زاویه حاد به سمت پایین آمده و کولون نزولی را تشکیل می‌دهد.

    کولون خاصره لگنی یا سیگموئید

دنباله کولون نزولی، کولون خاصره لگنی است که در حفره خاصره سمت چپ قرار دارد، سپس داخل لگن کوچک شده و به روده مستقیم، منتهی می‌شود. کولون خاصره لگنی از پرده صفاق کاملا پوشیده شده، دارای بند مخصوص و حرکات آزاد است. در این قسمت، روده کلفت‌تر می‌شود، زیرا مدفوع در آن جمع می‌شود تا موقع تخلیه فرا رسد.

سلول‌های موجود در لایه مخاطی کولون موکوس ترشح می‌کنند تا با لغزنده ساختن سطح مخاط به دفع مواد هضم نشده کمک کنند.

روده مستقیم

روده مستقیم دنباله کولون خاصره لگنی و قسمت انتهایی روده کلفت است. طول آن ۱۲ تا ۱۵ سانتیمتر است. روده مستقیم که در حفره لگن قرار دارد، در مرد عقب مثانه و پروستات و در زن عقب رحم و مهبل بوده و فقط ثلث فوقانی آن از پرده صفاق پوشیده شده است.

پرده صفاق در مردان بین روده مستقیم و سطح فوقانی مثانه، بن بستی به نام بن بست دوگلاس ایجاد می‌کند. در زنان این بن بست بین روده مستقیم و رحم قرار دارد. بن بست دوگلاس، پایین‌ترین نقطه فضای درونی شکم است. روده مستقیم در گودی استخوان خاجی قرار دارد و لذا قدری به عقب خمیده است.

مجرای مقعدی (Anal Canal)

قسمت تحتانی روده مستقیم به مجرای مقعدی ختم می‌شود. این مجرا لوله‌ای به طول ۳ سانتیمتر است که تنگ و باریک است. عضله تنگ کننده مقعد، سوراخ مقعد را می‌بندد. زیر مخاط مجرای مقعدی سیاهرگ‌های بسیاری وجود دارد و فراخ نشدن این سیاهرگ‌ها موجب پیدایش بیماری بواسیر می‌شود.

جهت اطلاع از قیمت یورین بگ کلیک کنید.

عروق خونی

رگ‌های خونی تغذیه کننده روده با عبور از طبقه عضلانی به زیر مخاط رسیده و شبکه عروق بزرگی را بوجود می‌آورند که انشعابات آن به آستر محور پرز‌های در روده باریک، نفوذ می‌کند. شریانچه‌های انتهایی، پس از تشکیل شبکه مویرگی در درون پرز‌ها به وریدچه‌ها، منتهی می‌شوند که وریدچه‌ها نیز به ورید زیر مخاطی و آن‌ها نیز پس از ترک روده به ورید جمع آوری کننده مزانتری تخلیه می‌گردند.

این ورید‌ها نیز بهم پیوسته، ورید باب را بوجود می‌آورند که مواد جذب شده را به کبد می‌رساند. چون همه مواد جذب شده از روده (غیر از چربیها) به کبد منتقل می‌شوند، دارو‌هایی که در کبد متابولیزه می‌شوند، نباید به طریق خوراکی مصرف شوند.

عروق لنفی روده

عروق لنفی به صورت بن بست از راس پرز‌ها شروع و مجرای شیری نامیده می‌شوند. این رگ‌ها شبکه مخاطی را تشکیل داده و سپس به لنفاتیک‌های زیر مخاط می‌ریزند. رگ‌های لنفی زیر مخاطی، پس از عبور از عقده‌های لنفی مسیر، توسط مجرای توراسیک به سیستم وریدی تخلیه می‌شوند؛ بنابراین مواد حمل شده از طریق رگ‌های لنفی وارد کبد نمی‌شوند.

اعصاب

عصب گیری لوله گوارش توسط سیستم عصبی اتونوم انجام می‌گیرد که خود به دو قسمت داخلی (Intrinsic) و خارجی (extrinsic) تقسیم می‌گردد. قسمت داخلی که به سیستم عصبی روده‌ای نیز موسوم است، مرکب از نورون‌های حسی، نورون‌های رابط و نورون‌های حرکتی است که بدون ارتباط با سیستم عصبی مرکزی و بطور رفلکس، عمل می‌کند.

بدین ترتیب که تحریکات ناشی از ترکیب مواد غذایی (تحریکات شیمیایی) یا اتساع روده در اثر تجمع مواد (اتساع مکانیکی) به شبکه‌های مایسنر، منتقل شده و نورون‌های حرکتی آن‌ها، سبب ترشح سلول‌های اپیتلیال، انقباض عضلات و تحریک حرکات روده می‌شوند.

سیستم عصبی روده‌ای از طریق کنترل حرکات پریستالتیک، جابجایی مواد غذایی و تخلیه روده‌ها را امکان پذیر می‌سازد. بطوری که اختلال در عملکرد این سیستم، تخلیه روده‌ها را مشکل می‌سازد و نمونه آن بیماری هیرشسپرونگ است. در این بیماری قسمتی از روده‌ها (معمولا روده بزرگ) فاقد سیستم عصبی داخلی است و در نتیجه به علت عدم اتساع قسمت مبتلا، دفع مواد هضم نشده، امکان پذیر نیست.

بخش خارجی اعصاب روده‌ای، شامل اعصاب آدرنرژیک سمپاتیک و اعصاب کولینرژیک پاراسمپاتیک است که اولی مهار کننده و دومی محرک عضلات صاف جداره لوله گوارش است. سیستم عصبی خارجی در ارتباط با سیستم عصبی داخلی روده است، بطوری که استرس‌های شدید می‌توانند از طریق تحریک حرکات روده باعث پیدایش اسهال روانی گردند.

جهت اطلاغ از قیمت کیسه مدفوع کلیک کنید.

با وجود این، قطع سیستم عصبی خارجی، اختلالی در عملکرد روده و حرکات پریستالتیک آن ایجاد نمی‌کند.

فرآیندهای دستگاه گوارش

فرآیندهای دستگاه گوارش

از دهان گرفته تا روده بزرگ و مقعد، فرآیند‌های دستگاه گوارش انسان را می‌توان به مراحل زیر تقسیم کرد:

• بلع

• انقباض

• ترشحات

• هضم

• جذب

• دفع

بلع

بلع فرایندی است که طی آن توده غذایی آمیخته با بزاق و آنزیم‌های حفره دهانی به کمک چسبیدن زبان به کام وارد حلق شده و از آنجا به کمک مکانیسمی دقیق وارد مری می‌شود. حلق درگاهی است که به چهار بخش راه دارد. یکی از آن‌ها حنجره است. حنجره در هنگام بلع توسط دریچه‌ای به نام اپی‌گلوت بسته شده تا از ورود غذا به آن جلوگیری شود. از طرف دیگر حلق به بینی راه دارد که این مسیر هم با بالا آمدن زبان کوچک مسدود می‌شود.

انقباضات

دستگاه گوارش در سراسر لوله‌های خود توده غذایی را توسط انقباضاتی به جلو پیش‌ می‌برد و هضم مکانیکی مواد غذایی را انجام می‌دهد. گاهی این انقباضات شدید است که منجر به تخلیه توده غذایی از یک اندام گوارشی به اندام دیگر می‌شود که از جمله این تحرکات می‌توان به انقباضات ناحیه پیلوری در معده و تخیله توده کیموس به دوازدهه اشاره کرد. اما گاهی این انقباضات به آهستگی انجام می‌گیرد و هدف آن‌ها مخلوط کردن توده غذایی با شیره‌های گوارشی است. در کل دو نوع انقباض در لوله‌های گوارش اتفاق می‌افتد: انقباضات موضعی و انقباضات گوارشی یا پریستالیسی

ترشحات

در سراسر اندام‌های گوارشی غدد درون‌ریز و برون‌ریزی وجود دارند که آنزیم‌ها و اسیدهایی را جهت هضم و گوارش شیمیایی مواد غذایی به درون فضای گوارشی ترشح می‌کنند. اولین ترشحات دستگاه گوارش که هضم شیمیایی غذا را در دهان آغاز می‌کنند، ترشحات غدد بزاقی هستند.

مهم‌ترین اندام گوارشی در بدن انسان معده است که سلول‌های آن مخاط و اسید معده را ترشح می‌کنند که باعث گوارش شیمیایی غذا و تبدیل آن به یک توده تقریبا گوارش یافته به نام کیموس می‌شود. ترشحات دیگری از غدد کمکی دستگاه گوارش مانند کبد، پانکراس و کیسه صفرا به روده کوچک می‌ریزد که بیشتر در تجزیه و جذب مواد مغذی از کیموس نقش دارند. در سراسر دیواره دورنی دستگاه گوارش سلول‌هایی وجود دارند که مخاط ترشح می‌کنند و سطح دیواره داخلی را برای عبور توده غذا هموار می‌کنند، علاوه بر این از آسیب دیواره لوله گوارش در هنگام عبور غذا و ترشح آنزیم‌های تجزیه کننده نیز محافظت می‌کنند.

هضم

عمل هضم از هنگام ورود غذا به دهان آغاز می‌شود، زمانی که آنزیم‌های موجود در بزاق مانند آمیلاز کربوهیدرات‌های غذا را به قندهای ساده‌تر تبدیل می‌کنند. در معده هضم اصلی غذا صورت می‌گیرد، زیرا اکثر آنزیم‌های گوارشی در این اندام وجود دارند.

آنزیم‌های مختلف هر کدام وظیفه هضم و تجزیه مواد مختلف غذایی را بر عهده دارند. به عنوان مثال، پروتئازها تجزیه پروتئین‌ها، لیپازها تجزیه چربی‌ها و آمیلازها هضم کربوهیدرات‌ها را بر عهده دارند و آن‌ها را به قطعات کوچک تبدیل می‌کنند. در روده کوچک فرایند هضم ادامه می‌یابد و هر کدام از ترکیبات به اجزای کوچکتری برای جذب آسان‌تر تبدیل می‌شوند. به عنوان مثال کربوهیدرات به گلوکوز، پروتئین‌ها به اسیدهای آمینه و لیپیدها به اسید چرب و گلیسرول تجزیه می‌شوند. در لوله‌های گوارشی اسیدهای نوکلئیک به قند پنتوز، فسفات و بازهای نیتروژنی تبدیل می‌شوند.

جذب

هدف اصلی هضم مواد غذایی و تبدیل آن‌ها به مواد کوچک‌تر و ساده‌تر جذب آن‌ها توسط سلول‌های اپی‌تلیال و پرزهای سطحی روده کوچک است. مواد تجزیه شده و آماده جذب از سطح سلول‌های روده وارد خون یا سایر بخش‌های بدن می‌شوند. تقریبا تمام مواد غذایی قابل جذب، ۸۰ درصد از الکترولیت‌ها و ۹۰ درصد از آب، در روده کوچک جذب می‌شوند.

عمل جذب آب و لیپیدها در تمام طول روده کوچک اتفاق می‌افتد در حالی که، جذب پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌ها در ناحیه تهی روده از روده کوچک صورت می‌گیرد. نمک‌های صفراوی و ویتامین B۱۲ در قسمت انتهای درازروده جذب می‌شوند. زمانی که توده مواد غیر قابل جذب در انتهای روده کوچک به روده بزرگ منتقل می‌شوند، موادی نظیر سلولوز یا فیبرهای گیاهی، آب و میلیون‌ها باکتری در توده باقی‌ می‌مانند.

دفع

آخرین مرحله در هر چرخه گوارشی دفع مواد غیر‌قابل هضم از لوله‌های گوارشی است. دفع یا حرکات روده‌ای شامل حذف توده جامد یا نیمه جامد از مواد غیر قابل هضم از لوله‌های گوارشی است. در بدن انسان دفع در طول شبانه روز دو یا سه بار اتفاق می‌افتد اما بر حسب شرایط مختلف بدنی این تعداد ممکن است کاهش یا افزایش یابد.

جهت خرید کیسه کلستومی کلیک کنید.

ساختار و عملکرد دستگاه گوارش انسان

در دستگاه گوارش انسان قسمت‌های زیادی وجود دارد که با هم کار می‌کنند. غذای ورودی به بدن دارای مولکول‌های زیستی بزرگ یا بیوماکرو مولکول‌هایی است که شامل کربوهیدرات‌ها (مانند قندها)، پروتئین‌ها، لیپیدها (مانند تری‌گلیسیریدها) و اسیدهای نوکلئیک هستند. این‌ مولکول‌های پیچیده باید به اشکال ساده‌تر تبدیل شوند تا بدن بتواند آن‌ها را جذب کند. بیوماکرو مولکول‌های مورد اشاره واحدهای ساختاری هستند که برای بدن انسان حیاتی محسوب می‌شوند. این واحدها از مولکول‌های زیستی به همراه آب ساخته می‌شوند.

فرآیند تبدیل مواد غذایی پیچیده (بیوماکرومولکول‌ها) به اشکال ساده‌تر برای تسهیل جذب، هضم نامیده می‌شود. در انسان، این سیستم از بخش‌ها و ارگان‌های زیادی از جمله لوله‌های گوارشی، غدد گوارشی و چند اندام جانبی مانند دندان، غدد بزاقی، زبان، لوزالمعده، کبد، کیسه صفرا و غیره تشکیل شده است.

لوله‌های گوارشی در دستگاه گوارش انسان از دهان شروع شده و به مخرج منتهی می‌شوند. دهان شامل دو بخش است: «حفره دهانی» (Oral Cavity) به همراه دندان‌ها که غذا را خرد می‌کند و زبان که آن را با «ترشحات بزاقی» (Saliva) مخلوط و نرم می‌کند. پس از دهان، غذا از راه «گلو» (Throat) وارد «حلق» (Pharynx) شده و از آنجا به «مری» (Esophagus) و «معده» (Stomach) می‌رود. غذا از معده راهی «روده باریک» (Small Intestine) می‌شود که خود دارای سه بخش دوازدهه یا دئودنوم (Duodenum)، «تهی روده» (Jejunum) و «دراز‌روده» (Ileum) است. هر بخش وظیفه خاصی در هضم و جذب غذا بر عهده دارد.

مسیر بعدی غذا، «روده بزرگ» (Large Intestine) است که خود چندین قسمت دارد. کور‌روده (Cecum) اولین قسمت روده بزرگ است که به کیسه‌ای با انتهای بسته شباهت دارد و با بخش دراز‌رودهِ روده باریک در ارتباط است. بعد از آن «کولون بالارو» (Ascending Colon)، «کولون افقی» (Transverse Colon) و «کولون پایین رو» (Descending Colon) وجود دارند که به راست‌روده ختم می‌شود. محل اتصال روده بزرگ به راست‌روده بخشی به نام «خم‌‌‌‌‌‌‌‌روده» (Sigmoid Colon) است.

در ناحیه روده بزرگ ساختاری کیسه مانند از جنس بافت روده به نام آپاندیس (Appendix) جای گرفته است. محل دقیق آپاندیس در پایین روده بزرگ و سمت راست بدن است. بافت لنفاوی آپاندیس نشان دهنده نقشی است که این بخش در واکنش‌های ایمنی بدن دارد. این عضو در بدن انسان «بازمانده ژنتیکی» (وسنجیال) است و به از بین بردن آلودگی و عفونت در بدن کمک می‌کند. در واقع عوامل آلودگی و عفونت در آپاندیس به دام می‌افتند.

غدد فراوانی در مسیر دستگاه گوارش انسان، در هضم غذا به این دستگاه کمک می‌کنند. از جمله این غدد می‌توان به غده‌های بزاقی و گوارشی اشاره کرد. غدد گوارشی در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش مانند معده، «پانکراس یا لوزالمعده» (Pancreas)، «کبد» (Liver) و بخش‌های وابسته به کبد نظیر «کیسه صفرا» (Gallbladder) و لوله‌های صفراوی قرار دارند. تمام این اندام‌ها و غدد گوارشی در هضم مکانیکی و شیمیایی مواد غذایی ورودی به بدن شرکت دارند. این بخش‌ها همچنین در حذف و دفع مواد غیرقابل هضم و جذب همکاری می‌کنند. در ادامه به ویژگی‌ها و عملکردهای هر یک از آن‌ها در دستگاه گوارش انسان می‌پردازیم.

جهت خرید و دریافت قیمت یورین بگ کلیک کنید.

بخش‌های فوقانی دستگاه گوارش انسان

دستگاه گوارش انسان، از قسمت معده به دو بخش بالایی و پایینی تقسیم می‌شود. بخش بالایی شامل دهان و بخش‌های درون آن به همراه حلق و مری است و بخش پایینی را معده، کبد (مهم‌ترین تولید کننده ترشحات گوارشی)، روده باریک و روده بزرگ تشکیل می‌دهند.

دهان ابتدای لوله‌های گوارشی جای دارد و اولین محل ورود غذا است. غذا در دهان دستخوش هضم مکانیکی شده و به ذرات کوچک تبدیل می‌شود. هضم شیمیایی در دهان از طریق آنزیم‌های موجود در بزاق صورت می‌گیرد که بسیار جزئی است. محرک‌های غذایی مانند بو و تصویر غذا، باعث ترشح بزاق در دهان شده و با ورود غذا به دهان و جویدن آن توسط دندان‌ها، تولید بزاق بیشتر شده و علاوه بر هضم شیمیایی، موجب تشکیل توده نرم و محلول از غذا می‌شود. هرچه جویدن بیشتر صورت گیرد، هضم مواد غذایی راحت‌تر خواهد بود. توده نرم مواد غذایی به کمک زبان و سقف دهان به سمت حلق رفته و از آن جا به کمک دریچه اپی‌گلوت و زبان کوچک مستقیم وارد مری می‌شود.

در این قسمت به اختصار به بررسی هر قسمت از بخش‌های فوقانی دستگاه گوارش انسان می‌پردازیم:

    دهان: دهان کانال ورودی دستگاه گوارش است. غذا در ابتدا وارد حفره دهانی می‌شود، جایی که دندان ها، زبان و غدد بزاقی در آن وجود دارد. در این جا، جویدن، مخلوط کردن و بلع مواد غذایی اتفاق می‌افتد. در دهان انسان، در مجموع ۳۲ دندان دائمی وجود دارد. دندان‌ها چهار گروه مختلف دارند. این دندان‌ها شامل دندان‌های پیش، نیش، آسیاب کوچک و بزرگ است.

    غدد بزاقی: این غده‌ها در واقع غدد برون‌ریزی هستند که بزاق را در حفره دهان تولید می‌کنند. آنها آنزیمی به نام آمیلاز ترشح کرده که در تجزیه نشاسته به مالتوز کمک می‌کند. سه نوع غدد بزاقی وجود دارد، که شامل غده زیر‌ زبانی، بناگوشی، زیر آرواره‌ای هستند.

    زبان: این بخش مهمترین بافت ماهیچه‌ای در حفره دهان است که وظایف مختلفی دارد. زبان در فرایندهای تکلم و جویدن نقش مهمی دارند. این بخش همراه با گونه‌ها می‌توانند در مخلوط کردن غذا با ترشحات بزاقی همکاری کنند. روی سطح زبان غدد بسیاری وجود دارند که قادر به ترشح بزاق هستند. همچنین بر روی سطح زبان سلول‌های تخصص یافته‌ای تحت عنوان غدد چشایی وجود دارند که تشخیص مزه غذا از وظایف آن‌ها است.

    حلق: این بخش از دستگاه گوارش شامل ماهیچه‌های اختصاصی است که می‌توانند توده نرم شده غذا را به طور مستقیم به مری هدایت کنند.

    مری: لوله‌ باریکی است که از حلق تا معده امتداد دارد. در سطح داخلی مری سلول‌های ویژه‌ای وجود دارند که به سلول‌های مخاطی معروف هستند و با ترشح مخاط می‌توانند سطح مری را برای عبور مواد غذایی هموار کنند و از آسیب سلول‌های داخلی مری جلوگیری به عمل آورند.

بخش‌های تحتانی دستگاه گوارش

معده ابتدای بخش تحتانی دستگاه گوارش است و مهم‌ترین فرایندهای گوارش و تجزیه مواد غذایی در معده صورت می‌گیرد. مواد غذایی که با شیره معده ترکیب شده و به کیموس تبدیل شده‌اند از دریچه پیلور معده وارد روده کوچک می‌شود. روده کوچک محل اصلی جذب مواد مغذی از کیموس است. غذا پس از عبور از لوله‌های طویل روده کوچک وارد روده بزرگ شده و در آن جا با جذب آب فشرده شده و آماده دفع می‌شود. در انتهای روده بزرگ توده مواد دفعی وارد راست‌روده و از آنجا به مخرج می‌روند و طی مکانیسم دفع که شامل انقباض و انبساط در ماهیچه‌های این ناحیه است مواد دفعی حذف می‌شوند.

جهت مشاهده محصولات یوروستومی کلیک کنید.

در این بخش به معرفی مختصری از این اجزای تشکیل دهنده بخش تحتانی دستگاه گوارش می‌پردازیم:

معده: مری توده غذایی آماده گوارش را از دریچه کاردیا خود به معده وارد می‌کند. معده ماهیچه‌ای تو خالی است و ظرفیت آن در حالت عادی به اندازه یک لیتر است. در معده غذا برای مدتی باقی می‌ماند تا فرایندهای گوارشی بر روی آن اعمال شود. با توجه به وجود شیره معده که سرشار از آنزیم‌ها و اسید معده است، اولین محلی که غذا به طور کامل تحت گوارش شیمیایی قرار می‌گیرد، این قسمت است. سلول‌های سطح درونی معده به گونه‌ای تخصص یافته هستند که می‌توانند آنزیم‌ها و اسیدهای قوی نظیر بی‌کربنات را تولید کرده و به درون فضای معده انتقال دهند و به روند تجزیه مواد غذایی نیز کمک کنند. در معده با انقباضات و حرکات ماهیچه‌های آن غذا با شیره معده مخلوط شده و توده کیموس بوجود می‌آید.

روده کوچک: روده کوچک، لوله طویلی است که در ناحیه شکم به صورت پیچ خورده قرار دارد. آنزیم‌ها و نمک‌های صفراوی که در کبد و کیسه صفرا تولید شده، به این بخش از دستگاه گوارش منتقل می‌شوند که نقش اصلی در تجزیه و گوارش مواد کیموس را برعهده دارند. روده کوچک دارای سه بخش به نام‌های دوازدهه، تهی‌روده و دراز‌روده است. کیموس به وسیله انقباضات روده کوچک با فرکانسی مشخص در طول روده به سمت جلو می‌رود تا جایی که در انتهای دراز‌روده توسط دریچه‌ای به قسمت ابتدایی روده بزرگ به نام کور‌روده می‌رسد.

لوزالمعده، کبد و کیسه صفرا: این اندام‌ها نقش مهمی در دستگاه گوارش انسان دارند. لوزالمعده آنزیم‌هایی را ترشح می‌کند که به تجزیه پروتئین، چربی و کربوهیدرات کمک می‌کند. کبد صفرا را ترشح کرده و از طریق مجاری صفراوی آن را به روده کوچک می‌رساند. کیسه صفرا، صفرایی که توسط کبد تولیده شده است را در خود ذخیره می‌کند.

روده بزرگ: روده بزرگ یک لوله عضلانی با طول ۱۵۰ سانتی‌متر است که دارای قسمت‌های مختلفی از جمله کور‌روده، کولون و راست‌روده است. موادی که بعد از اعمال فرایندهای گوارشی غیر قابل هضم باقی می‌مانند، وارد روده بزرگ می‌شوند. در این بخش آب این ترکیبات به همراه آب مصرفی بدن جذب شده و توده جامدی برای دفع شکل می‌گیرد. این توده با حرکات و انقباضات روده بزرگ در طول آن حرکت کرده و به سمت راست‌روده و مخرج هدایت می‌شوند.

جهت اطلاع از قیمت کیسه کلستومی کلیک کنید